Strona główna

 
Rys historyczny

Druga wojna światowa
 

Tuż przed wybuchem II wojny światowej, na Śląsku, a szczególnie w Knurowie nasilały się incydenty graniczne. Dla ochrony odcinków granicznych powołano 10 sierpnia Ochotnicze Oddziały Powstańcze. Granicy na odcinku knurowskim - od Wilczej do Knurowa bronił II batalion, zaś od Knurowa do Przyszowic VII batalion. W skład tych oddziałów wchodzili powstańcy oraz młodzież powstańcza i harcerska. Oddziały te zostały ulokowane na terenie knurowskiej kopalni i miały za zadanie strzec odcinka granicznego na linii Szywałd-Krywałd-Wilcza (zobacz Plan miasta).

Noc z 31 sierpnia na 1 września 1939 roku była wyjątkowo spokojna. Jednak pomimo pozornego spokoju dała początek najkrwawszej wojnie w dziejach ludzkości. Na odcinku Knurów-Krywałd-Szczygłowice doszło do krwawych walk, gdzie bohatersko bronił się II batalion pod dowództwem Teofia Bieli. Na odcinku Wilcza-Szczygłowice-Krywałd-Knurów-Gierałtowice-Przyszowice w wyniku krwawych walk w pierwszym dniu wojny poległo 40 powstańców. Po przełamaniu słabego, aczkolwiek bohaterskiego oporu na granicy od strony Nieborowic, Gierałtowic i Szywałdu dnia 1 września 1939 roku do Knurowa wkroczyły oddziały hitlerowskie. Jeszcze rano część mieszkańców uciekła w kierunku Orzesze-Bełk.

W pierwszych dniach września dokonano aresztowań powstańców, harcerzy i działaczy międzynarodowych. Zaczęto niszczyć wszystko co polskie. Zburzono m.in. pomnik powstańców śląskich przy ul. Dworcowej. Czynu tego pod lufami karabinów musieli dokonać sami powstańcy. Kazano nawet wyrwać z korzeniami lipę pod budynkiem kopalni, gdyż symbolizowała ona datę odzyskania niepodległości i przyłączenie Knurowa do Polski. Tak rozpoczęły się ponad pięcioletnie rządy hitlerowskich okupantów.

W lasach między Krywałdem, Nieborowicami a Pilchowicami hitlerowcy zlokalizowali pierwszy obóz koncentracyjny w Polsce. W tym obozie poniósł śmierć ks. Władysław Robota, działacz narodowy, były proboszcz gierałtowickiej i knurowskiej parafii. Zaraz po zajęciu Knurowa przez Wermacht, jego oddziały specjalne zabezpieczyły zakłady pracy. Ponieważ węgiel stanowił dla III Rzeszy jeden z podstawowych surowców strategicznych, stąd stawiano wobec górnośląskich kopalń, w tym knurowskiej, zadania zwiększania do maksimum jego wydobycia. Dla sprostania tego zadania niemieckie kierownictwo knurowskiej kopalni postanowiło ją zmodernizować. Udało się przebudować kopalnianą bocznicę kolejową oraz zmodernizowano wodociąg z Bełku, wymieniając m.in. rury drewniane na rury stalowe. W zakładach "Lignoza" produkcja amoniaku została wznowiona w październiku 1939 r. Jednak w okresie okupacji hitlerowskiej podstawową produkcją krywałdziej "Lignozy" były górnicze środki strzałowe.

Mimo ciągłych represji, w czasie okupacji na terenie Knurowa działało kilka organizacji podziemnych, m.in. Polska Organizacja Powstańcza (POP), tajna organizacja harcerska "Polska Walcząca" oraz Armia Krajowa.

Ewakuacja Niemców z Knurowa nastąpiła na 3 dni przed wkroczeniem Armii Czerwonej, co nastąpiło 26 stycznia 1945 roku. Tego dnia, o godzinie 15 wkroczyły do Knurowa, od strony Szywałdu i Gierałtowic, oddziały sowieckie. Przedstawiciele formującego się samorządu poinformowali dowódcę wkraczającego oddziału, że Knurów jest miejscowością polską. Dzięki członkom knurowskiego ruchu oporu, nie uległy zniszczeniu knurowskie zakłady pracy.


 
Do góry
Copyright © 2000-2017 Wirtualny Knurów, Marek Ostrowski
Wszelkie prawa zastrzeżone